Paleis Het Loo | Een Oranje doop met een Russisch tintje
Bezoek nieuwe site U bevindt zich op de oude website van Paleis Het Loo omdat deze pagina nog niet op de nieuwe website van Paleis Het Loo bevindt. Sluit deze melding of bezoek de nieuwe website.
Sluiten

Een Oranje doop met een Russisch tintje

dinsdag 11 november 2014 / door Trudie Rosa de Carvalho

Afgelopen zondag werd in de Kapel van Paleis Het Loo Willem Jan, zoon van prins Floris en prinses Aimée, gedoopt. De bloemversiering en de 17e eeuwse zilveren doopschaal waren tot en met vrijdag 14 november voor het publiek te bekijken. Een naamgenoot, de toekomstige koning Willem III, werd in 1817 gedoopt.

Willem III

Untitled-1Willem, de eerstgeborene van kroonprins Willem en kroonprinses Anna Paulowna, werd op 19 februari 1817 in Brussel geboren. België was toen nog niet onafhankelijk, het kroonprinselijk paar woonde vooral in Brussel. Dit babyportret van de toekomstige koning Willem III, is te zien in de kamer van Willem II op Paleis Het Loo.

Prins Willem werd op 27 maart in Brussel gedoopt in de Augustijnerkerk. De doopplechtigheid is vastgelegd in een olieverfschets door de schilder Mathieu Ignace van Bree.

7001+12.tifOp het schilderij is het moment te zien waarop Willem daadwerkelijk wordt gedoopt. Wat opvalt is het gouden kussen waar de baby op ligt. Dat is een element dat op andere afbeeldingen van vorstelijke Nederlandse dopen niet voorkomt. Dit kussen van goudlamé is bewaard gebleven en bevindt zich in de collectie van Paleis Het Loo, samen met een doopmantel van zilverlamé, afgezet met kant.

Gouden kussen

Volgens de overlevering is de mantel gedragen door Willem III, liggend op het gouden kussen. Maar voor wie goed naar het schilderij kijkt, lijkt de doopmantel op het rode fluwelen kleed te liggen en wordt dus niet gedragen door de baby. Dit schilderij is een schets, daarom heeft de schilder de doopmantel nog niet verder uitgewerkt. De baby zelf is bloot, slechts gehuld in een losse dunne doek. De doopsluier van Mechels kant wordt vastgehouden door de grootmeesteres, barones Fagel-Boreel.

afbIets anders wat opvalt, is dat de moeder niet bij de doop aanwezig is. Volgens het protocol was dat inderdaad niet de bedoeling. Dat Anna Paulowna het hier niet mee eens was, bleek bij  de doop van haar tweede zoon prins Hendrik op 18 juli 1820 in Baarn. De doopkoets stond al klaar om te vertrekken naar de kerk, toen Anna Paulowna op het allerlaatste moment plotseling het rijtuig binnenstapte. Ze nam zelf het kind op schoot en droeg dit keer zelf het kind de kerk in. Op een bewaard gebleven doopprogramma heeft iemand later met de hand bijgeschreven dat dit “zeer onverwagt” was.

Raadselachtig

Het ligt misschien aan de eigenzinnigheid van moeder Anna, dat de voorstelling op dit schilderij op ons raadselachtig overkomt en niet volledig in overeenstemming  met het gangbare Protestantse doopritueel. Misschien heeft Anna Paulowna erop gestaan dat de doop van haar zoon een Russisch tintje kreeg. Anna was namelijk de zuster van de Russische tsaar. Deze bewering wint aan kracht na het lezen van het reisverslag van Marie Cornelie van Wassenaar, die als hofdame in 1824 samen met Anna naar Rusland reisde en in Sint Petersburg de doop van een jonggeboren grootvorstin bijwoonde. Zij beschrijft hoe de dopeling daar werd gedragen door de grootmeesteres. Nadat de wikkels van de baby waren verwijderd, werd het kindje ingewreven met olie, om vervolgens bij de doop drie keer achter elkaar volledig ondergedompeld te worden door de priester. De grootmeesteres droogde het meisje af met een handdoek en wikkelde haar opnieuw in. In de hoek van de kapel werd het kindje verder aangekleed achter een scherm door de voedster, het kindermeisje en de baker. Vlak voor de communie werd de dopeling opnieuw gehaald; het meisje was nu mooi aangekleed in een doopjurk van zilverbrokaat, liggend op een goudbrokaten kussen.

afb. 4 . Baker TruyEr is nog een Russisch tintje aan deze doop: net als in Rusland waren bij de doop van Willem III ook baker Truy en een andere vrouw, mogelijk de voedster of het kindermeisje, aanwezig. Zij staan voor de kijker rechts van de grootmeesteres met de doopsluier, herkenbaar aan hun eenvoudige mutsen. Dit was heel bijzonder. Mogelijk nam baker Truy een speciale plaats in binnen het gezin. Zij werd namelijk geschilderd in opdracht van de latere koning Willem II.

 

 

  • Baby-portret van de latere koning Willem III
    De doop van erfprins Willem, de latere koning Willem III, op 27 maart 1817 te Brussel
    De doopmantel van zilverlamé en het goudlamé doopkussen
  • Truy, de baker van Willem III
Baby-portret van de latere koning Willem III
(kunstenaar onbekend, circa 1817, bruikleen Geschiedkundige Vereniging Oranje-Nassau)
foto vergroten
De doop van erfprins Willem, de latere koning Willem III, op 27 maart 1817 te Brussel
(Mathieu Ignace van Bree, 1817, olieverfschets, bruikleen Geschiedkundige Vereniging Oranje-Nassau)
foto vergroten
De doopmantel van zilverlamé en het goudlamé doopkussen
Opgesteld zoals in de tentoonstelling Oranje in de wieg over geboorte en doop van vorstenkinderen, Paleis Het Loo, 2004.
foto vergroten
Truy, de baker van Willem III
(C. Cels, circa 1819, bruikleen Stichting Historische Verzamelingen van het Huis Oranje-Nassau)
foto vergroten