Paleis Het Loo | Eerherstel voor zitbank Willem II
Bezoek nieuwe site U bevindt zich op de oude website van Paleis Het Loo. De disclaimer, cookieverklaring en privacyverklaring van de nieuwe website van Paleis Het Loo zijn ook van toepassing op deze archiefsite. Ik ga akkoord, sluit deze melding.
Sluiten

Eerherstel voor zitbank Willem II

woensdag 25 juni 2014 / door Paul Rem

In het meubeldepot heeft een groot stuk wrakhout tientallen jaren veel ruimte ingenomen. Het ging om een meterslange zitbank met gebeeldhouwde zijkanten – ‘wangen’ genoemd – en een verwoeste bekleding. Wat nog over was, bleek ernstig door wormvraat te zijn aangetast. De oude bank had veel te lijden gehad, want tot de restauratie van Paleis Het Loo (1977-1984) stond hij in de vochtige kelder van het hoofdgebouw. Gelukkig doet een museum niet snel wat weg. Wat wrakhout leek, heeft toch een koninklijke geschiedenis achter de rug.

Statig en klassiek

Toen tussen 1815 en 1830 ons land ook nog uit Luxemburg en België bestond, beschikten de Oranjes ook over paleizen in het zuidelijk deel van ons koninkrijk. De Prins van Oranje, de latere koning Willem II, beschikte ook over een speciaal voor hem gebouwd en ingericht paleis in Brussel. De aangewezen koninklijke stijl van toen was ‘laat-empire’, het na-ijlen van de stijl van het keizerrijk (in het Frans: empire) van Napoleon: statig, klassiek en paleisachtig. Voor de zaal waar hij luisterrijke bals hield, bestelde Willem omstreeks 1828 enkele grote zitbanken bij de Brusselse meubelmaker Van Doren.

Gotische zaal aquarel coll Rijksmuseum AmsterdamNa de breuk met België in 1830 raakten de Oranjes hun paleizen in België kwijt. Het duurde enkele jaren voordat ze hun eigendommen terug kregen. De Prins van Oranje was inmiddels zelf koning geworden en in de tuin van zijn Paleis Kneuterdijk in Den Haag bouwde hij een middeleeuws aandoende zaal: de Gotische Zaal. Hier bracht Willem II zijn schilderijen uit Brussel onder. Ook de grote zitbanken werden hier neergezet. Na de dood van de koning bleek dat er schulden waren en dat veel kostbaarheden moesten worden verkocht. De meeste schilderijen werden geveild, maar koning Willem III wilde geen afstand doen van de statige banken van zijn vader. Enkele banken werden naar Paleis Noordeinde overgebracht en één bank ging naar Het Loo. De banken op het Noordeinde werden gerestaureerd, waarbij de bekleding uit de Gotische Zaal eraf werd gehaald. Maar de oude bekleding op de bank van Het Loo bleef bewaard doordat er nieuwe stof over de oude stof werd gezet.

Sfeer herleven

Enkele jaren geleden kwam de zitbank van Willem II weer in de belangstelling. Een bijzondere tentoonstelling over de kunstcollectie van Willem II, georganiseerd door het Dordrechts Museum, vormde de aanleiding de restauratie van de zitbank in gang te zetten, met als doel de sfeer van de Gotische Zaal te laten herleven.

prent Percier van armstoelEerst moest helder worden hoe de bank er eens had uitgezien. De bank zelf bestaat uit een rechte zitting en rugleuning, die beide waren bekleed. Maar de gebeeldhouwde zijwangen waren spectaculair. Meubelmaker Van Doren had zich gebaseerd op een ontwerp voor een monumentale zetel van de beroemde bedenkers van de hofstijl van keizer Napoleon, Percier en Fontaine. Bij deze zetel bestonden de zijwangen uit gevleugelde leeuwen op één klauw, gezet tegen een ronde hoekstijl, die bekroond was met een gladde bol. Het was een ontwerp uit omstreeks 1805, maar ruim twintig jaar later oordeelde Van Doren dat de empirestijl nog steeds dé stijl was voor paleizen! De bank werd vervaardigd uit lindenhout, maar de afwerking suggereerde het toen modieuze, duurdere mahoniehout.
Meubelrestaurator Charles de Smet ging aan de slag. Ten eerste moesten alle onderdelen worden overgebracht naar het restauratie-atelier in één van de paleisvleugels, dus hij moest er zeker van zijn dat er geen actieve houtworm was. empire-bank zijwang voor restauratie_1Vervolgens bracht hij in kaart wat er ontbrak. Het resultaat was weinig hoopvol: de gebeeldhouwde wangen waren al in de vochtige paleiskelder gaan werken en de onderdelen waaruit het beeldhouwwerk was opgebouwd waren gaan wijken en scheef gaan trekken. Verschillende beeldbepalende onderdelen zoals de forse leeuwenklauwen, waren inmiddels vergaan en wat over was, vertoonde veel schade van houtworm en vocht.

Exacte kopie

empire-bank voor restauratie_1Ook de bekleding was ernstig door waterschade aangetast en vertoonde bovendien ernstige verkleuringen en scheuren. Besloten werd om het probleem van de bekleding neer te leggen bij de bekwame stoffeerder Lunsing in Leiden. Hij kreeg de opdracht het binnenwerk van zitting en rugleuning te herstellen, de historische bekleding uit de Gotische Zaal te laten zitten, maar hier over heen een exacte kopie van de oude stof te zetten: een ‘gotisch’ bladmotief in rood en grijs, uitgevoerd in linnen en wol.

Charles liet uit Paleis Noordeinde tijdelijk een ‘broertje’ van de Loo-bank overkomen, zodat hij in staat was de ontbrekende leeuwenklauwen en onderdelen van de vleugels van de leeuwen na te maken. Andere lacunes leverden gelukkig minder problemen op, zoals de vlakke panelen van de zijkanten. Ten slotte werd besloten het lage podium, waarop de zitbank stond in de Gotische Zaal, na te maken. Alle stukken, oud en nieuw, werden uiteindelijk samengevoegd en op kleur gebracht, waarna de zitbank naar de stoffeerder werd gebracht, om drie dagen voor de opening van de tentoonstelling ‘Willem II – Kunstkoning’ in Dordrecht zijn ereplaats in te nemen.

Inmiddels is de tentoonstelling in Dordrecht afgelopen. Meer dan honderdduizend bezoekers hebben de bank van Willem II kunnen bewonderen. Was jij daar één van? Laat ons weten wat je van het eindresultaat vond!

Vanaf 12 juli is de bank te zien in Villa Vauban in Luxemburg, op de tentoonstelling over koning Willem II. De Nederlandse koning was namelijk ook groothertog van Luxemburg. Ook in Luxemburg zal de zitbank een van de topstukken zijn.

  • Gerestaureerde zitbank Willem II
    Aquarel van de Gotische Zaal
    Gerestaureerde zitbank Willem II
  • Prent van monumentale zetel door Percier
    Zijwang van de zitbank voor restauratie
    Zijwang van de zitbank na restauratie
Gerestaureerde zitbank Willem II
Tentoongesteld in het Dordrechts Museum tijdens de tentoonstelling 'Willem II - Kunstkoning'.
foto vergroten
Aquarel van de Gotische Zaal
In collectie van het Rijksmuseum Amsterdam
foto vergroten
Gerestaureerde zitbank Willem II
Zij-aanzicht. Foto: Paleis Het Loo
foto vergroten
Prent van monumentale zetel door Percier
Meubelmaker Van Doren baseerde het ontwerp van de zitbank op deze armstoel.
foto vergroten
Zijwang van de zitbank voor restauratie
foto vergroten
Zijwang van de zitbank na restauratie
foto vergroten