Paleis Het Loo | Het ‘Kindeke’ op Het Loo
Bezoek nieuwe site U bevindt zich op de oude website van Paleis Het Loo. De disclaimer, cookieverklaring en privacyverklaring van de nieuwe website van Paleis Het Loo zijn ook van toepassing op deze archiefsite. Ik ga akkoord, sluit deze melding.
Sluiten

Het ‘Kindeke’ op Het Loo

donderdag 11 december 2014 / door Paul Rem

Kort geleden is in het restauratieatelier van Paleis Het Loo een elftal gipsen figuren onder handen genomen. Tezamen vormen zij een groot deel van een kerststal. Met de feestelijk versierde kerstboom en de krans behoort de kerststal tot de traditionele ‘kerst-attributen’ voor in huis.

Kerstverhaal

Nou ja, in huis… Het verhaal gaat dat de kerststal in de middeleeuwen juist in het openbaar, op het stadsplein, werd neergezet, zodat de mensen die niet konden lezen het kerstverhaal konden zien. Vaak werd met echte mensen en dieren het Bijbelse verhaal van de geboorte van Jezus uitgebeeld. Een levende kerststal dus. Maar ook een stal met kleurige figuren kwam voor, in kerken en later in de huiskamers.restauratie_voor

Maar hoe komen kerststal-figuren in de collectie van Paleis Het Loo terecht? Nergens is daar iets over te vinden. Na het overlijden van koningin Wilhelmina werden zij aangetroffen bij het vele speelgoed dat bij elkaar in een kamer was gezet. Het is geen kostbare kerststal geweest. De figuren, Jozef, Maria, de herders en de koningen, zijn wat lomp uitgevoerd en de houdingen zijn wat houterig. Door het materiaal waaruit ze zijn vervaardigd (in mallen gedrukte papierpasta, afgewerkt met een dunne krijtlaag die een eenvoudige beschildering kreeg) zijn zij ook zeer kwetsbaar.

restauratie_naVeel onderdelen, zoals handen, ontbraken. Ook waren er losse armen en was de oppervlakte van elk van de figuren beschadigd. De restaurator van Paleis Het Loo, Charles de Smet, maakte de figuren weer compleet, maar met respect voor de oude uitstraling. Losse onderdelen werden weer aangezet, ontbrekende ledematen bijgemaakt en de beschildering geretoucheerd. Geen van de koningen beschikten meer over hun kronen en kostbare geschenken, die misschien wel los en van een ander materiaal zijn geweest. Omdat geen overtuigende voorbeelden werden gevonden, is besloten die niet opnieuw bij te maken.

Duitsland

In het begin van de 20e eeuw, in de periode dat koningin Wilhelmina en prins Hendrik Het Loo bewoonden, moet deze kerststal een glansrol hebben vervuld voor de kleine prinses Juliana. Het vermoeden bestaat dat de figuren uit omstreeks 1900 stammen en in Duitsland zijn vervaardigd. Na de reformatie bleef de kerststal, vooral in rooms-katholieke landen, tot de dag van vandaag populair. Het vanouds protestantse Nederland heeft de kerststal nooit echt omarmd. Zijn de figuren uit Duitsland meegenomen door prins Hendrik? Omdat dit goed mogelijk is, zijn de gerestaureerde figuren neergezet in zijn zitkamer op Het Loo, dichtbij de kerstboom, die, naar zijn wens, altijd werd versierd met Scandinavische ornamenten van stro. Voor de gelegenheid is de groep geplaatst bij een kleine naaldhouten stal, die er heel goed bij past en die er misschien ook wel bij hoorde vroeger!

Figuren

Jozef en Maria knielen beiden bij de kribbe. Het Jezus-figuurtje werd helaas niet terug gevonden en in de opengeslagen witte doeken ligt nu een eigentijdse stand-in. Het lichtblauwe gewaad van Maria verwijst naar de hemel en net als het wit van haar hoofddoek, geeft het haar maagdelijkheid en haar reinheid aan. Van de drie herders knielt één in aanbidding neer. kerststal_salon-prins-hendrikEen tweede heft de arm op (waarschijnlijk voor een ontbrekend muziekinstrument) en een derde draagt een lam op zijn schouders, een fijnzinnige verwijzing naar de rol die Jezus later zal aannemen als ‘Goede herder’. Symboliseren de herders de kudde van gelovigen, de drie koningen symboliseren de heidense wereld die nog tot Christus moet komen.

Ten slotte is daar het grote figuur van de engel, die meestal boven op de stal werd geplaatst, waar hij (in dit geval een ‘zij’) een lint of banderolle vasthield met het opschrift ‘Gloria in Excelsis Deo’, dat is: Ere zij God in de Hoge. De kerststal geeft een aardig beeld van de wijze waarop het kerstverhaal aanwezig is in de vertrekken van het koninklijk gezin.

  • Figuur voor de restauratie
    Figuur na de restauratie
    De kerststal met gerestaureerde figuren
Figuur voor de restauratie
Het kerststal figuur zonder armen.
foto vergroten
Figuur na de restauratie
Het kerststal figuur met armen en geretoucheerde beschildering.
foto vergroten
De kerststal met gerestaureerde figuren
Zoals deze momenteel te zien is in de salon van prins Hendrik op Winterpaleis Het Loo.
foto vergroten