Paleis Het Loo | Sisi, sprookje en werkelijkheid
Bezoek nieuwe site U bevindt zich op de oude website van Paleis Het Loo. De disclaimer, cookieverklaring en privacyverklaring van de nieuwe website van Paleis Het Loo zijn ook van toepassing op deze archiefsite. Ik ga akkoord, sluit deze melding.
Sluiten

Sisi, sprookje en werkelijkheid

donderdag 8 januari 2015 / door Marieke Spliethoff

Van 10 april tot en met 27 september 2015 is op Paleis Het Loo de tentoonstelling Sisi, sprookje & werkelijkheid te zien. Het leven van de legendarische keizerin Elisabeth van Oostenrijk (1837-1898) staat hierin centraal. Het is voor het eerst dat zo’n grote tentoonstelling over Sisi buiten Oostenrijk wordt getoond.

De Sissi-films

Bij het horen van de naam ‘Sisi’ denken veel mensen meteen aan de romantische films met Romy Schneider en Karlheinz Böhm in de hoofdrollen. Nog elk jaar worden deze in de kerstperiode op de Nederlandse televisie vertoond.

Afbeelding 1 (progamma films)

De eerste film, Sissi uit 1955 (de regisseur van de film vond ‘Sissi’ een mooiere titel dan ‘Elisabeth’ of ‘Sisi’), geeft meteen al het romantische beeld van de jonge prinses Elisabeth in Beieren, die in 1854 op 16-jarige leeftijd trouwde met keizer Franz Joseph van Oostenrijk. Het verlegen meisje, dat samen met haar broers en zusters een vrije en onbezorgde jeugd had, werd van de ene dag op de andere in het strakke keurslijf van het Weense hofprotocol geperst. Een goede begeleiding kreeg zij niet. Haar man, de vormelijke en oersaaie Franz Joseph, aanbad weliswaar zijn jonge vrouw, maar stelde zijn plichten als keizer boven alles. Om vier uur ’s ochtends stond hij op uit zijn eenvoudige veldbed om tot ver in de middag in zijn werkkamer over staatsdossiers gebogen te zitten, omringd door portretten en foto’s van Sisi.

De schoonmoeder

Het was de moeder van Franz Joseph, aartshertogin Sophie, die Sisi (zoals de jonge Elisabeth al snel vanwege haar lieftalligheid werd genoemd) had moeten begeleiden. Deze harde en ambitieuze vrouw had haar leven in dienst gesteld van de monarchie. Zij vond dan ook dat Sisi’s belangrijkste taken in het leven waren: het vervullen van officiële verplichtingen en het baren van kinderen.

In de vier jaren na hun huwelijk kregen Sisi en Franz Joseph drie kinderen, van wie de oudste op tweejarige leeftijd overleed. Schoonmoeder Sophie nam de opvoeding ter hand en ging hierin zelfs zo ver, dat zij de kinderkamers liet verplaatsen naar haar eigen appartement, waar Sisi alleen op afspraak toegang had. Deze verdrietige situatie is het thema van de tweede film Sissi – Die junge Kaiserin (1958).

Hongarije

Toen Sisi in 1862 naar Wenen terugkeerde, had zij twee dingen geleerd: zij had zelfvertrouwen gekregen, doordat zij zich bewust was geworden van haar schoonheid. En zij had gemerkt dat reizen haar kon bevrijden van het knellende hofleven en het benauwende huwelijk.

Afbeelding 2 (portret  Winterhalter)

Reizen zou de passie van haar leven worden. In de jaren die volgden, ging zij steeds meer haar eigen weg. Vanaf 1863 verdiepte zij zich in het land, de cultuur en het volk van Hongarije. Zij voelde een verwantschap met het ongerepte land en de vrijheidsliefde van de bewoners. Zij leerde zelfs vloeiend het moeilijke Hongaars spreken. Hongarije werd geregeerd door de Oostenrijkse keizer, maar de verhouding tussen beide landen was slecht sinds de Hongaren in 1848 in opstand waren gekomen. Sisi bracht de verzoening tussen Hongarije en Oostenrijk tot stand, haar enige politieke daad van betekenis. Dit resulteerde in 1867 in de kroning van Franz Joseph en Sisi tot koning en koningin van Hongarije. Hier eindigt de tweede film Sissi – Die junge Kaiserin (1958).

Weg uit de publiciteit

Afbeelding 3 (Sisi als koningin van Honarije)In de derde film Sissi – Die Schicksaljahren einer Kaiserin (1959) krijgt Sisi last van een ernstige longaandoening. Na verblijven op Madeira en het Griekse eiland Corfu geneest ze hiervan. De film eindigt met bezoeken die ze samen met de keizer brengt aan de Italiaanse steden Milaan en Venetië. Net als in Hongarije weet Sisi de harten van de aanvankelijk nogal stugge Italianen voor zich te winnen. Hiermee was de filmtrilogie van Ernst Marischka ten einde. Er zou geen vierde film volgen. Ook het publieke leven van de echte Sisi was na de kroning in Hongarije zo goed als voorbij. Zij nam met tegenzin aan festiviteiten deel, zoals de viering van Franz Josephs 25-jarig regeringsjubileum in 1873 en de Zilveren Bruiloft van het keizerpaar in 1879. Vanaf 1870 wilde zij niet meer geschilderd of gefotografeerd worden. Haar jonge uiterlijk moest haar imago worden. De zorg voor haar schoonheid en haar lichaam werd bijna een obsessie. Dankzij een streng dieet en overdreven lichaamsoefeningen wist zij haar jeugdige figuur en haar slanke taille van slechts 52 centimeter te bewaren. Haar kastanjebruine haar, dat zij in een ingewikkeld vlechtwerk op het hoofd droeg, reikte bijna tot aan de grond en woog vijf kilo.

Haar fysieke uithoudingsvermogen en haar glanzende haar lijken tegen te spreken dat zij aan anorexia leed, zoals tegenwoordig vaak is verondersteld. Na de tragische zelfmoord van haar enige zoon Rudolf in 1889, verviel Elisabeth in een diepe melancholie. Haar dood door moordenaarshand in Genève op 10 september 1898 moet als een verlossing zijn gekomen.

Nog één keer Sissi

Afbeelding 4 (pop met loshangend haar)Na de derde Sissi-film kroop Romy Schneider nog eenmaal in de huid van de Oostenrijkse keizerin, die haar alter ego is geworden. In 1972 nam zij de rol van een wat oudere Sisi op zich in het magistrale epos van de Italiaanse regisseur Luchino Visconti over de Beierse sprookjeskoning Ludwig. Ditmaal zette Romy Schneider echter geen zoetsappig, geïdealiseerd personage neer. We zien Sisi nu met al het egoïsme en de eigenzinnigheid, die haar ook in het echte leven kenmerkten.

Afbeelding 5 (Sisi en Ludwig)Toch zijn de verfilmingen uit de 1950-er jaren bepalend geworden voor het beeld dat wij van de mooie keizerin Elisabeth hebben. Dat haar leven ook een andere kant had, willen wij op de tentoonstelling Sisi, sprookje en werkelijkheid laten zien. Gastconservator Olivia Lichtscheidl, werkzaam voor Schloss Schönbrunn en conservator van het Sisi-museum in de Hofburg in Wenen, maakte een indrukwekkende selectie van voorwerpen uit de verzamelingen van Schloss Schönbrunn, een aantal Oostenrijkse musea en particuliere collecties. Naast portretten, persoonlijke bezittingen en luxe gebruiksvoorwerpen worden er ook japonnen en accessoires, een rijtuig en een treinwagon getoond. Dit alles leidt zeker tot een nieuw beeld van deze bijzondere vrouw.

  • Programma’s van de eerste twee Sissi-films (copyright Michael Wohlfahrt, foto Alexander Eugen Koller)
    Het beroemdste portret van Sisi, in 1865 geschilderd door Franz Xaver Winterhalter
    Sisi als koningin van Hongarije
  • Pop van Sisi met loshangend haar
    Romy Schneider en Helmut Berger
Programma’s van de eerste twee Sissi-films (copyright Michael Wohlfahrt, foto Alexander Eugen Koller)
(© Michael Wohlfahrt, foto Alexander Eugen Koller)
foto vergroten
Het beroemdste portret van Sisi, in 1865 geschilderd door Franz Xaver Winterhalter
(collectie Bundesmobilienverwaltung Wenen, foto Gerald Schedy)
foto vergroten
Sisi als koningin van Hongarije
(foto Emil Rabending, 8 juni 1867)
foto vergroten
Pop van Sisi met loshangend haar
(collectie paleis Schönbrunn Wenen, foto Alexander Eugen Koller)
foto vergroten
Romy Schneider en Helmut Berger
Zoals te zien in de film Ludwig
foto vergroten