Paleis Het Loo | Stroomgoden
Bezoek nieuwe site U bevindt zich op de oude website van Paleis Het Loo omdat deze pagina nog niet op de nieuwe website van Paleis Het Loo bevindt. Sluit deze melding of bezoek de nieuwe website.
Sluiten

Stroomgoden

dinsdag 17 maart 2015 / door Willem Zieleman

In de tuinen van Paleis Het Loo hebben symbolische tuinbeelden een belangrijke plaats. De beelden van de twee ‘stroomgoden’ keerden na een lange zwerftocht terug naar hun oorspronkelijke plek.

Waterwerken

Afb1 (Venusfontein en paleis R. de Hooghe)De belangrijkste reden dat Paleis Het Loo is gebouwd op de plek waar het nu staat, is de beschikbaarheid van stromend, helder water. Op een lage plek, aan de oostrand van de Veluwe, met meer dan honderd meter hoge heuvels in de nabijheid. Oude en nieuwe sprengen (kunstmatige beekjes) werden gebruikt om fonteinen en waterwerken in de tuinen te laten werken. Voor de Koningssprong, de veertien meter hoge fontein in de Boventuin, was een leidingensysteem van meer dan tien kilometer nodig!

Tuin Loo 110711 0035Aan de vormgeving van de waterwerken werd in de 17e eeuw veel aandacht besteed. Sommige van deze versieringen werden teruggevonden en konden worden gereconstrueerd toen in de jaren tachtig de baroktuin werd heraangelegd. Prominent op de achterstoep van het paleis zien we twee zogenaamde ‘stroomgoden’, personificaties van de rivieren de Rijn en de IJssel. Samen met een nooit uitgevoerd beeld van de Zuiderzee geven ze de geografische positie van Het Loo weer: tussen de Rijn en de IJssel.

De beelden grijpen terug op een zeer oude traditie. De oude Romeinen gebruikten dergelijke beelden al, die niet alleen rivieren, maar water in het algemeen personificeerden. Denk aan Neptunus of aan Oceanus. Enkele van deze beelden zijn bewaard gebleven en vormden vanaf de Renaissance inspiratie voor een hernieuwd gebruik in tuinen en waterwerken. Vooral de stad Rome is ruim voorzien van stroomgoden.

afbeelding-3-abc

 

Begraven en vergeten

Toen in 1804 de tuinen van Het Loo werden veranderd in een park in de toen modieuze landschapsstijl, zijn de beelden van de Rijn en IJssel weggehaald en op het voorterrein begraven en vergeten. Toevallig zijn ze teruggevonden toen in 1907 de Koninklijke Stallen gebouwd werden en er een verbindende laan tussen de stallen en het paleis werd aangelegd. De beelden waren er niet goed aan toe. Beide waren onthoofd en beschadigd.

Afb4 (beelden stroomgoden Hoge vijver park Oude Loo)Koningin Wilhelmina, zeer geïnteresseerd in de periode van bouwheer koning-stadhouder Willem III, wilde herinneringen uit die tijd graag zichtbaar maken, zowel binnen als buiten het paleis. De beelden werden na hun ontdekking gerestaureerd en van nieuwe hoofden voorzien. Ze kregen een plaatsje aan weerszijde van de waterval van de Hoge Vijver westelijk van Kasteel Het Oude Loo.

Afb5 (bouw bordestrap)De mensen die op Het Loo werkten, zagen er een treffende gelijkenis in met het pachtersechtpaar van de boerderij Het Achterloo en zo werden beide beelden hier lang ‘mijnheer en mevrouw Wensink‘ genoemd.

In 1982 keerden beide beelden weer terug naar hun oorspronkelijke locatie in de gereconstrueerde baroktuin en vanaf 1984 stroomde er weer water uit de bijbehorende vazen in de cascade op de trap.

afbeelding6abNeptunus

De stroomgoden van Het Loo zijn niet uniek in Nederland, waarschijnlijk zijn ze wel de oudste. Bij Kasteel Rosendael zien we er twee in het park, waaronder Neptunus met drietand, verder bij Huis Frankendael en in dierentuin Artis, beide in Amsterdam. Er zijn er ongetwijfeld meer geweest.

Het is een spannend idee dat er voor het paleis nog meer beelden begraven zouden kunnen liggen.

 

  • De tuinen van Het Loo eind 17e eeuw
    De twee stroomgoden
    De stroomgod Nijl
  • De stroomgod Oceanus
    De stroomgod
    De twee beelden naast de vijver
  • De reconstructie van de bordestrap in 1982
    De Rijn
    De IJssel
De tuinen van Het Loo eind 17e eeuw
De Venusfontein is op deze ets goed te zien (Romeyn de Hooghe, 1645-1708)
foto vergroten
De twee stroomgoden
Op de achterstoep van het paleis
foto vergroten
De stroomgod Nijl
In Vaticaans museum Rome
foto vergroten
De stroomgod Oceanus
In Capitolijns museum Rome
foto vergroten
De stroomgod
Op het Piazza Venezia in Rome
foto vergroten
De twee beelden naast de vijver
Bij Het Oude Loo (1979)
foto vergroten
De reconstructie van de bordestrap in 1982
foto vergroten
De Rijn
Afgebeeld als man
foto vergroten
De IJssel
Afgebeeld als vrouw
foto vergroten