Paleis Het Loo | Verdwaald op de hei – het mislukte beleg van Amsterdam
Bezoek nieuwe site U bevindt zich op de oude website van Paleis Het Loo. De disclaimer, cookieverklaring en privacyverklaring van de nieuwe website van Paleis Het Loo zijn ook van toepassing op deze archiefsite. Ik ga akkoord, sluit deze melding.
Sluiten

Verdwaald op de hei – het mislukte beleg van Amsterdam

woensdag 30 juli 2014 / door George Sanders

Verdwaald op de Gooise hei… Kom er tegenwoordig nog maar eens om, in deze tijden van TomTom, satellietnavigatie en Google Maps. Maar 364 jaar geleden, op 30 juli 1650, kon het wel! En het zorgde er zelfs voor dat Amsterdam niet in vijandelijke handen viel.

Vrede in Europa

Na jaren van onderhandelen tekenen in 1648 de verschillende Europese mogendheden die elkaar in de Dertig- en de Tachtigjarige Oorlog hebben bestreden, in Münster en Osnabrück de vrede. Ook Spanje en de Republiek der Verenigde Nederlanden sluiten vrede. Filips IV, de Habsburgse koning van Spanje, erkent de Republiek als een onafhankelijke, soevereine staat. Op dat moment is Willem II stadhouder van alle gewesten, behalve van Friesland.

opnamedatum: 2004-09-21De jonge, ambitieuze Willem II is nog maar kort stadhouder. Zijn vader Frederik Hendrik is een jaar daarvoor overleden. De nieuwe stadhouder is geen voorstander van de vrede, die hem de mogelijkheid ontneemt om net als zijn voorvaderen een held te worden op het slagveld. De wens om de oorlog voort te zetten, brengt de stadhouder in conflict met het machtige gewest Holland.

De regenten van Holland zijn juist voorstander van de vrede: nu kunnen de handel en de scheepvaart weer opleven.

Conflict

Regenten worden gevangengezet op Slot LoevesteinHet conflict begint als Holland in 1650 een begin maakt met het afdanken van de troepen. Nu het vrede is, zijn deze niet meer nodig. Willem II is het hier niet mee eens en hij besluit actie te ondernemen. Als pressiemiddel laat hij een aantal van de belangrijkste Hollandse regenten arresteren en gevangen zetten in Slot Loevestein.

Ook besluit Willem II tot een militaire actie tegen Amsterdam. Maar de door de stadhouder gestuurde troepen verdwalen op de Gooise hei, waarna het inmiddels gewaarschuwde Amsterdamse stadsbestuur de stadspoorten laat sluiten en de schutterij onder de wapenen roept. Daarop belegeren Willems troepen de stad. Na onderhandelingen wordt het beleg beëindigd en het afdanken van de troepen opgeschort. Uiteindelijk zal de vroegtijdige dood van Willem II op 6 november 1650 een einde maken aan de onenigheid. Na het overlijden van de stadhouder besluiten de gewesten Holland, Zeeland, Utrecht, Gelderland en Overijssel geen stadhouder meer te benoemen.

Een spotpenning

Paleis Het Loo heeft een bijzonder aandenken aan deze gebeurtenissen: een spotpenning. Deze penning van de uit Danzig afkomstige medailleur Sebastian Dadler vertoont op de voorzijde een naar links rennend paard, met krijgslieden verstopt onder een met Oranjesymbolen versierd dekkleed. Op de achtergrond is de stad Amsterdam te zien.

Spotpenning 1Op de keerzijde van de penning wordt de val van stadhouder Willem II vergeleken met de val van Phaëton, de zoon van de zonnegod. Voor één dag mocht hij de zonnewagen besturen. Echter, toen hij de paarden niet in bedwang kon houden en er een ramp dreigde, doodde Zeus hem met zijn bliksemschichten. Onder de voorstelling van Phaëton is de lijkstoet van Willem II uitgebeeld op het moment dat deze het Stadhouderlijk Hof te Den Haag verlaat. De strekking van het Latijnse omschrift (MAGNIS EXCIDIT AUSIS MDCL . VI NOVEMBRIS) is dat Willem II zijn val te danken heeft aan zijn overmoedige plannen. Net als Phaëton.

Spotpenning 2Dadlers spotpenning kwam vrijwel gelijktijdig met de bijzetting van stadhouder Willem II in maart in de verkoop. Tegenstanders van de stadhouder konden deze penning kopen. De penning was verkrijgbaar in een gedraaide houten penningdoos. Aan de binnenzijde van de penningdoos waren verzen van Joost van den Vondel gedrukt, die betrekking hebben op de voorstellingen van de voor- en keerzijde van Dadlers penning. Van de bekende dichter Vondel was bekend dat hij zeker geen voorstander van de Oranje-stadhouder was.

Deze penning laat zien dat Willem II niet de steun van iedereen had. Het was zeker niet vanzelfsprekend dat een Oranje-stadhouder een belangrijke rol speelde in het bestuur van het land. Niet voor niets zou het na Willem II’s overlijden 22 jaar duren voordat er in de Republiek weer een stadhouder uit het Huis Oranje-Nassau kwam.

  • Portret van Willem II, prins van Oranje (1626-1650), Collectie Rijksmuseum Amsterdam
    Pieter van Abeele, keerzijde van zilveren penning met het gevangenzetten van zes regenten op Slot Loevestein door Willem II, prins van Oranje-Nassau, 1650, Amsterdam, Paleis Het Loo
    Sebastian Dadler Penning op de mislukte aanslag op Amsterdam en het overlijden van stadhouder Willem II, 1651 Collectie Geschiedkundige Vereniging Oranje-Nassau
  • Pieter van Abeele Penning op de mislukte aanslag op Amsterdam en het gevangenzetten van zes regenten op slot Loevestein door stadhouder Willem II, 1651 Detail van de keerzijde
Portret van Willem II, prins van Oranje (1626-1650), Collectie Rijksmuseum Amsterdam
foto vergroten
Pieter van Abeele, keerzijde van zilveren penning met het gevangenzetten van zes regenten op Slot Loevestein door Willem II, prins van Oranje-Nassau, 1650, Amsterdam, Paleis Het Loo
Foto: Paleis Het Loo
foto vergroten
Sebastian Dadler Penning op de mislukte aanslag op Amsterdam en het overlijden van stadhouder Willem II, 1651 Collectie Geschiedkundige Vereniging Oranje-Nassau
Foto: Paleis Het Loo
foto vergroten
Pieter van Abeele Penning op de mislukte aanslag op Amsterdam en het gevangenzetten van zes regenten op slot Loevestein door stadhouder Willem II, 1651 Detail van de keerzijde
Foto: Paleis Het Loo
foto vergroten